Χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων: τι ισχύει το 2026 σε ΕΕ και Ελλάδα

Από την 1η Ιανουαρίου 2024 κάθε κράτος μέλος της ΕΕ οφείλει να συλλέγει χωριστά τα βιοαπόβλητα ή να τα ανακυκλώνει στην πηγή. Η Ελλάδα το είχε θέσει ως εθνική υποχρέωση ήδη από το τέλος του 2022. Το 2026 όμως λιγότερο από το ένα πέμπτο των αστικών αποβλήτων της χώρας ανακυκλώνεται και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την παρέπεμψε ξανά στο Δικαστήριο της ΕΕ.

Γιατί τα βιοαπόβλητα είναι το κλειδί

Τα βιοαπόβλητα (υπολείμματα κουζίνας και τροφίμων, απόβλητα κήπων και πάρκων) είναι το μεγαλύτερο κλάσμα των αστικών αποβλήτων στην Ελλάδα, περίπου 37–44% κατά βάρος. Όσο καταλήγουν ανάμεικτα στον πράσινο κάδο, κανένας στόχος ανακύκλωσης δεν μπορεί να επιτευχθεί. Στον ΧΥΤΑ παράγουν μεθάνιο και στραγγίσματα, ενώ με χωριστή συλλογή γίνονται κομπόστ, βιοαέριο ή πρώτη ύλη για βιοπροϊόντα.

Η ποιότητα κρίνει την αξία. Βιοαπόβλητα με προσμίξεις πάνω από 10% (πλαστικά, μέταλλα, γυαλί) δύσκολα αξιοποιούνται και δίνουν κομπόστ χαμηλής ποιότητας. Γι’ αυτό η νομοθεσία επιμένει στη διαλογή στην πηγή και όχι στον διαχωρισμό αργότερα στη μονάδα.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο σε έξι σημεία

Πράξη	Τι προβλέπει για τα βιοαπόβλητα	Προθεσμία
Οδηγία 2018/851 (αναθεώρηση της 2008/98/ΕΚ)	Υποχρεωτική χωριστή συλλογή ή ανακύκλωση στην πηγή	31/12/2023
Οδηγία 2018/851	Ανακύκλωση αστικών αποβλήτων 55% / 60% / 65%	2025 / 2030 / 2035
Οδηγία 2018/850 (ΧΥΤΑ)	Ταφή αστικών αποβλήτων το πολύ 10%	2035
Οδηγία 2018/851, άρθρο 11α	Τα βιοαπόβλητα μετρούν ως ανακυκλωμένα μόνο αν συλλέγονται χωριστά ή ανακυκλώνονται στην πηγή. Το «κομπόστ» από σύμμεικτα δεν μετράει πλέον	1/1/2027
Οδηγία (ΕΕ) 2025/1892	Μείωση απορριμμάτων τροφίμων: −10% στη μεταποίηση και −30% κατά κεφαλή σε λιανική, εστίαση και νοικοκυριά, έναντι του μέσου όρου 2021–2023	31/12/2030 (ενσωμάτωση έως 17/6/2027)
Κανονισμός (ΕΕ) 2025/40 (PPWR)	Φακελάκια τσαγιού, κάψουλες καφέ, αυτοκόλλητα φρούτων και πολύ λεπτές σακούλες πρέπει να είναι βιομηχανικά κομποστοποιήσιμα	Σταδιακή εφαρμογή

Η ημερομηνία της 1/1/2027 είναι η πιο κρίσιμη για την Ελλάδα. Πολλές μονάδες επεξεργασίας παράγουν σήμερα «κομπόστ τύπου Α» από σύμμεικτα απόβλητα. Από το 2027 αυτή η ποσότητα δεν θα μετρά στους στόχους ανακύκλωσης. Μόνο ο καφέ κάδος και η κομποστοποίηση στην πηγή θα μετρούν.

Το ελληνικό πλαίσιο: ν. 4819/2021

Ο ν. 4819/2021 ενσωμάτωσε τις ευρωπαϊκές οδηγίες και έθεσε δικές του προθεσμίες:

• Μεγάλοι παραγωγοί βιοαποβλήτων (ξενοδοχεία, εστίαση, σούπερ μάρκετ, λαϊκές αγορές): υποχρεωτική χωριστή συλλογή από 1/1/2022, με αντίστοιχη μείωση των δημοτικών τελών.
• Δήμοι: καθολική χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων έως 31/12/2022.
• Απορρίμματα τροφίμων: μείωση 30% έως το 2030 σε σχέση με το 2022.
• «Πληρώνω όσο πετάω»: υποχρεωτικό για δήμους άνω των 20.000 κατοίκων έως 1/1/2028.
• Τέλος ταφής: 20 €/τόνο από το 2022 και 35 €/τόνο το 2025. Από το 2026 κυμαίνεται 35–45 €/τόνο, ανάλογα με την πρόοδο των υποδομών στην Περιφέρεια. Από το 2025 εισπράττεται μέσω των λογαριασμών ρεύματος.

Πού βρισκόμαστε το 2026

Η απόσταση από τους στόχους παραμένει μεγάλη. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, η Ελλάδα ανακύκλωσε το 17% των αστικών αποβλήτων το 2022 και έθαψε περίπου το 80%. Η κομποστοποίηση και η αναερόβια χώνευση μαζί κάλυψαν μόλις το 1%. Η χώρα είναι σε κίνδυνο να χάσει τους στόχους του 2025 και έχει ζητήσει πενταετή παράταση.

Τον Οκτώβριο του 2026 η Επιτροπή παρέπεμψε ξανά την Ελλάδα στο ΔΕΕ. Ο λόγος είναι ότι 66 από τους 81 χώρους ταφής που ελέγχθηκαν δεν συμμορφώνονται. Από τις 28 προγραμματισμένες Μονάδες Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων λειτουργούν μόνο 3. Ο κλάδος της εστίασης και του τουρισμού εκτιμάται ότι παράγει περίπου το 60% των οργανικών αποβλήτων.

Τι σημαίνει για δήμους και επιχειρήσεις

• Για τους δήμους: το κόστος της αδράνειας αυξάνεται κάθε χρόνο, μέσα από το τέλος ταφής και τα πρόστιμα. Ένα αξιόπιστο σύστημα καφέ κάδου με μετρήσιμα δεδομένα είναι πλέον οικονομική ανάγκη.
• Για ξενοδοχεία και εστίαση: η υποχρέωση χωριστής συλλογής ισχύει ήδη. Η τεκμηρίωση των ποσοτήτων στηρίζει τη μείωση τελών, την αναφορά ESG και τη συμμόρφωση με τη νέα οδηγία για τα απορρίμματα τροφίμων.
• Για όλους: από το 2027 μετράει μόνο ό,τι διαχωρίζεται στην πηγή. Η ποιότητα του ρεύματος γίνεται εξίσου σημαντική με την ποσότητα.

Πηγές

• Ρέντζου Π., Χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, διερεύνηση καινοτομιών και IoT συστημάτων συλλογής, εμπειρία στην Ελλάδα, Διπλωματική εργασία, ΕΑΠ, 2021
• EEA, Greece municipal waste factsheet 2025
• Debevoise, Revised Waste Framework Directive enters into force (Οκτ. 2025)
• ΥΠΕΝ, Σχέδιο νόμου για τη διαχείριση αποβλήτων (2021)
• Έθνος, Νέα παραπομπή στο ΔΕΕ (2/10/2026)
• Powergame, Τροπολογία για το τέλος ταφής (9/4/2025)
• ECN, Implementing Decision 2019/1004

Η σειρά βασίζεται στη διπλωματική εργασία της Π. Ρέντζου «Χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, διερεύνηση καινοτομιών και IoT συστημάτων συλλογής» (ΕΑΠ, 2021), επικαιροποιημένη με δεδομένα του 2026. Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα· για τις ισχύουσες υποχρεώσεις ανατρέξτε στην κείμενη νομοθεσία.