Πώς μετράται η κυκλικότητα: πρακτικός οδηγός ISO 59020

Στο προηγούμενο άρθρο είδαμε τι είναι η οικογένεια προτύπων ISO 59000. Εδώ προχωράμε στο πιο πρακτικό ερώτημα: πώς μετράμε πόσο κυκλική είναι στην πράξη μια επιχείρηση, ένα προϊόν ή ένας Δήμος; Την απάντηση δίνει το πρότυπο ISO 59020.

Τι είναι το ISO 59020
Το ISO 59020:2024 «Κυκλική οικονομία — Μέτρηση και αξιολόγηση της επίδοσης κυκλικότητας» δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2024. Θέτει απαιτήσεις και δίνει καθοδήγηση για το πώς ένας οργανισμός μετρά και αξιολογεί την κυκλικότητά του σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, με τη βοήθεια υποχρεωτικών και προαιρετικών δεικτών.

Μπορεί να εφαρμοστεί σε διαφορετικά επίπεδα:

Προϊόν: πόσο κυκλικό είναι ένα συγκεκριμένο προϊόν ή υλικό.
Οργανισμός: μια επιχείρηση ή μια παραγωγική μονάδα της.
Δίκτυο συνεργατών: μια αλυσίδα εφοδιασμού ή μια συνεργασία επιχειρήσεων.
Περιοχή: ένας Δήμος, μια Περιφέρεια, ένα βιομηχανικό πάρκο.
Ο στόχος είναι τα αποτελέσματα να είναι συνεπή, επαναλήψιμα και επαληθεύσιμα. Αν δύο διαφορετικοί άνθρωποι μετρήσουν το ίδιο σύστημα με την ίδια μέθοδο, πρέπει να καταλήξουν στο ίδιο αποτέλεσμα.

Τι μετράμε: οι πέντε ομάδες δεικτών
Οι δείκτες του προτύπου οργανώνονται σε πέντε ομάδες:

Ομάδα δεικτών Τι δείχνει Ερώτηση που απαντά
Εισροές πόρων Πόσο από ό,τι μπαίνει στο σύστημα είναι επαναχρησιμοποιημένο, ανακυκλωμένο ή ανανεώσιμο από βιώσιμη πηγή Τι ποσοστό των πρώτων υλών μας είναι ανακυκλωμένο;
Εκροές πόρων Τι γίνεται με τα προϊόντα, τα παραπροϊόντα και τα απόβλητα: επιστρέφουν σε κύκλο ή χάνονται; Πόσα από τα απόβλητά μας ανακτώνται πραγματικά;
Ενέργεια Το μερίδιο της ανανεώσιμης ενέργειας στην κατανάλωση Από πού προέρχεται η ενέργεια που χρησιμοποιούμε;
Νερό Πόσο νερό επαναχρησιμοποιείται ή επιστρέφει στο περιβάλλον σε καλή ποιότητα Ανακυκλώνουμε νερό στη διεργασία μας;
Οικονομικοί Την αξία που παράγεται σε σχέση με τους πόρους που καταναλώνονται Πόση αξία δημιουργούμε από κάθε τόνο υλικού;
Το πρότυπο διακρίνει τους βασικούς δείκτες από τους πρόσθετους, που επιλέγονται ανάλογα με τον κλάδο και τον στόχο της μέτρησης. Δεν χρειάζεται να μετρήσετε τα πάντα από την πρώτη μέρα.

Η μέτρηση βήμα-βήμα
Ορίστε το σύστημα και τα όριά του. Τι ακριβώς μετράμε: ένα προϊόν, μια γραμμή παραγωγής ή όλη την εταιρεία; Για ποια περίοδο; Τα σαφή όρια εξασφαλίζουν ότι οι συγκρίσεις στο μέλλον θα είναι αξιόπιστες.
Επιλέξτε δείκτες. Ξεκινήστε από τους βασικούς και προσθέστε όσους έχουν νόημα για τη δραστηριότητά σας.
Συλλέξτε δεδομένα. Πηγές είναι τα τιμολόγια αγορών, οι προδιαγραφές των προμηθευτών, οι καταχωρίσεις στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων (ΗΜΑ) και οι λογαριασμοί ενέργειας και νερού. Καταγράψτε από πού προέρχεται κάθε στοιχείο και πόσο αξιόπιστο είναι.
Υπολογίστε. Εφαρμόστε τους ορισμούς του προτύπου με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά, ώστε τα αποτελέσματα να συγκρίνονται από χρόνο σε χρόνο.
Αξιολογήστε και αναφέρετε. Συγκρίνετε με τους στόχους σας ή με προηγούμενα έτη, τεκμηριώστε τις παραδοχές και παρουσιάστε τα αποτελέσματα με διαφάνεια.
Ένα απλό παράδειγμα
Μια μονάδα παραγωγής πλαστικών συσκευασιών χρησιμοποιεί μέσα σε ένα έτος 100 τόνους υλικών:

Εισροή Τόνοι
Παρθένο πλαστικό 60
Ανακυκλωμένο πλαστικό 30
Επαναχρησιμοποιούμενες παλέτες και περιέκτες 10
Σύνολο 100
Κυκλικές εισροές: (30 + 10) / 100 = 40%.

Από την ίδια παραγωγή προκύπτουν 12 τόνοι αποβλήτων. Οι 9 τόνοι πηγαίνουν για ανακύκλωση και οι 3 για ταφή. Ποσοστό ανάκτησης αποβλήτων: 9 / 12 = 75%.

Τα νούμερα αποκτούν αξία όταν συγκρίνονται. Αν την επόμενη χρονιά το ανακυκλωμένο πλαστικό φτάσει στο 45%, η επιχείρηση έχει μια τεκμηριωμένη βελτίωση να παρουσιάσει σε πελάτες, χρηματοδότες και διαγωνισμούς.

Το παράδειγμα είναι απλοποιημένο. Ο πλήρης υπολογισμός ακολουθεί τους ακριβείς ορισμούς και κανόνες του προτύπου.

Συχνά λάθη στη μέτρηση
Μετράμε μόνο την ανακύκλωση. Η κυκλικότητα περιλαμβάνει επίσης την επαναχρησιμοποίηση, την επισκευή, τη διάρκεια ζωής των προϊόντων, την ενέργεια και το νερό.
«Ανακυκλώσιμο» δεν σημαίνει «ανακυκλώθηκε». Το ότι ένα υλικό μπορεί να ανακυκλωθεί δεν αποδεικνύει ότι πράγματι ανακυκλώνεται. Μετράμε ό,τι συμβαίνει στην πράξη.
Θολά όρια. Αν αλλάζει κάθε χρόνο το τι περιλαμβάνεται στη μέτρηση, τα αποτελέσματα δεν συγκρίνονται.
Στοιχεία χωρίς τεκμηρίωση. Ένα ποσοστό χωρίς πηγή δεν πείθει ούτε τον πελάτη ούτε τον ελεγκτή.
Κυκλικότητα δεν σημαίνει απαραίτητα μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις το πρότυπο παραπέμπει σε συμπληρωματικές μεθόδους, όπως η ανάλυση κύκλου ζωής (LCA).
Γιατί αξίζει να ξεκινήσετε τώρα
Με τους νέους ευρωπαϊκούς κανόνες για τους πράσινους ισχυρισμούς, κάθε δήλωση για «κυκλικό» προϊόν πρέπει να στηρίζεται σε στοιχεία. Μια μέτρηση κατά ISO 59020 δίνει αυτή τη βάση. Επιπλέον:

απαντάτε με έτοιμα στοιχεία στα ερωτηματολόγια πελατών και αλυσίδων εφοδιασμού,
ενισχύετε τους φακέλους χρηματοδότησης και τις προσφορές σε δημόσιους διαγωνισμούς,
εντοπίζετε πού χάνονται υλικά και χρήματα,
συνδέετε την κυκλικότητα με το υπάρχον σύστημα διαχείρισης, π.χ. το ISO 14001, ώστε να παρακολουθείται κάθε χρόνο.
Θέλετε να μετρήσετε την κυκλικότητα του οργανισμού σας;
Ξεκινάμε με μια αρχική μέτρηση σε ένα προϊόν ή μια μονάδα και σας δίνουμε σαφή εικόνα και προτεραιότητες βελτίωσης.

Ζητήστε συνάντηση
Δείτε επίσης: ISO 59000: τι είναι · Κυκλική Οικονομία & ISO 59000 · Περιβαλλοντικές Επιδόσεις

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Για το πλήρες περιεχόμενο του προτύπου ανατρέξτε στο επίσημο κείμενο του ISO 59020:2024.